اكبر ترابى شهرضايى
437
آئين كيفرى اسلام (فارسى)
اگر فردى ثقه و مورد اعتماد اصحاب بوده ، چرا در كتاب كافى ، من لا يحضره الفقيه ، تهذيب و استبصار بيش از دو سه روايت از او نقل نكردهاند ؛ با آن كه اين بزرگان اصرار بر جمع روايات داشتند ؟ لذا ، نمىتوان به صرف وجود نام زيد در اسناد كامل الزيارات در روايتى مربوط به فضيلت زيارت امام رضا عليه السلام اكتفا كرده و به وثاقتش حكم كرد . نتيجهى تمام مباحث اين مىشود كه دليلى بر وثاقت زيد نرسى در دست نيست . تعجّب ما از كتابهاى رجالى است كه به بحث وثاقت زيد و عدم آن نپرداختهاند . عدم اثبات كتاب زيد نرسى زيد نرسى از اصحاب امام صادق عليه السلام بوده ، و در قرن دوّم هجرى مىزيسته است . وفات مرحوم مجلسى در سال 1110 يا 1111 قمرى است ؛ و فاصلهى بين مؤلّف و مرحوم مجلسى نزديك به ده قرن است . ايشان نيز به نسخهاى كه به خط شيخ منصور بن حسن آبى است ، دست يافته كه در تاريخ 374 هجرى قمرى نوشته شده است . در اينجا جهاتى مورد بحث است : جهت اوّل : از كجا اثبات مىشود نسخهاى كه به دست شيخ منصور رسيده همان كتاب زيد نرسى است . فاصلهى بين شيخ منصور و زيد نرسى حدود دو قرن است ، واسطهها چه كسانى هستند ؟ ممكن است كتابى كه به دست مرحوم مجلسى رسيده ، كتاب موضوع و مجعولى بهنام زيد نرسى باشد ؛ لذا ، در كتابهاى روايى بايد استناد كتاب به مؤلّفش ثابت باشد ؛ مانند كتب اربعه كه از راه تواتر ثابت است از آنِ مرحوم كلينى ، صدوق و شيخ طوسى رحمهم الله هستند . بزرگانى كه اهل احتياط هستند به اين مقدار نيز اكتفا نمىكنند و به هريك از اين كتابها اجازاتى دارند كه به زمان مؤلّفش منتهى مىشود . از اين رو ، ما واسطهى بين مرحوم مجلسى و شيخ منصور كاتب كتاب در سال 374 هجرى را نمىشناسيم ؛ و همينطور واسطهى بين شيخ منصور تا زيد نرسى نيز مجهول است . مؤيّد اين اشكال ، وجود نسخهى معروف كتاب زيد نزد صاحب وسائل رحمه الله است ؛ در حالى كه ايشان يك روايت از آن ، در كتاب وسائل الشيعه نقل نكرده است .